Powództwo wytacza się przed sądem właściwym do rozpoznania danego rodzaju sporu, dlatego trzeba sprawdzić, w którym sądzie należy złożyć pozew, aby sąd mógł rozpatrzyć sprawę. Zasadą jest, że powództwo wytacza się przed sądem pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania – art. 27 Kodeksu postępowania cywilnego.
Od tej zasady są jednak pewne wyjątki – właściwość sądu może być wpisana w umowie łączącej dłużnika z wierzycielem, co przewiduje art. 46 Kodeksu postępowania cywilnego (przykładowo zapis: „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów pomiędzy stronami jest sąd właściwy dla położenia przedmiotu najmu”). Przy tak zredagowanym zapisie umownym sądem właściwym do wytoczenia powództwa o zapłatę, odszkodowanie czy inne powództwo, ale związane z konkretną umową, a właściwie roszczenie z niej wynikające zawsze wytaczane będzie przed sądem właściwym dla położenia nieruchomości, która stanowi przedmiot najmu. Takie zastrzeżenie właściwości sądu odnosić będzie się do roszczeń o zapłatę.
Jeżeli w umowie nie zastrzeżono właściwości sądu lub też nie ma wyłącznej właściwości sądu (czyli takiej, kiedy strony nie mogą wybrać właściwego sądu i zmuszone są poddać się jurysdykcji konkretnego sądu), zastosowanie będą miały przepisy art. 15 i następne Kodeksu postępowania cywilnego.
Należy jednak zwrócić uwagę na właściwość wyłączną przewidzianą art. 38 Kodeksu postępowania cywilnego – mianowicie powództwo o własność lub inne prawa rzeczowe, o posiadanie czy naruszenie posiadania można wytoczyć przed sądem wyłącznie właściwym dla miejsca położenia nieruchomości. Jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej. Ta właściwość rozciąga się również na roszczenia osobiste dochodzone łącznie z innymi przeciwko temu samemu pozwanemu. Wszelkie inne roszczenia związanie z wykonaniem umowy najmu będą zatem podlegać bądź właściwości ogólnej, bądź właściwości wskazanej w umowie.
Określenie właściwości sądu w umowie może zarówno pomóc – można określić sąd najbardziej dogodny ze względu na dojazdy – ale i zaszkodzić, bowiem w trakcie trwania umowy można zmienić miejsce zamieszkania, a właściwość pozostanie taka, jaką ustalono w umowie. Oprócz właściwości miejscowej sądu omówionej powyżej dla wyznaczenia sądu właściwego, który będzie rozstrzygał spór, istotna jest wartość roszczenia. Wartość roszczenia, czy też wartość przedmiotu sporu, to kwota, jakiej wierzyciel żąda od dłużnika, w procesie już pozwanego. Od tej kwoty zależy właściwość rzeczowa, czyli to, czy sprawa będzie należała do właściwości sądu rejonowego czy też sądu okręgowego.
Zasadą ogólną jest, że wszystkie sprawy rozstrzygają sądy rejonowe, z wyjątkiem spraw przewidzianych do rozpoznania dla sądu okręgowego – art. 16 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie natomiast z art. 17 Kodeksu postępowania cywilnego do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:
1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe, oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o unieważnienie uznania dziecka oraz o rozwiązanie przysposobienia,
2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych,
3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego,
4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w postępowaniu w sprawach gospodarczych sto tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania i o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami oraz spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
5) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni,
6) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną,
7) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji.
Jeżeli zadłużenie dłużnika będzie przewyższało kwotę 75 000,00 zł, a w przypadku gdy roszczenie będzie wynikało ze stosunków gospodarczych – przekraczało kwotę 100 000,00 zł, to właściwy do rozpoznania sprawy będzie sąd okręgowy. Wszystkie pozostałe (niższe) kwoty będą dotyczyły sądów rejonowych.
Proszę pamiętać również o tzw. postępowaniu uproszczonym przedstawionym poniżej. Dotyczy to głównie kwot poniżej 10 000,00 zł, oprócz wyjątków wymienionych poniżej zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego.
Art. 5051. [Zakres] Przepisy niniejszego działu stosuje się w następujących sprawach należących do właściwości sądów rejonowych:
1) o roszczenia wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza dziesięciu tysięcy złotych, a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi, gwarancji jakości lub z niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty,
2) o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej, bez względu na wartość przedmiotu sporu.
Zasadniczą różnicą w tym postępowaniu jest również to, że pozew taki należy złożyć zawsze na urzędowym formularzu, podobnie jak pisma procesowe inicjujące postępowanie odwoławcze, takie jak sprzeciw czy zarzuty do nakazu zapłaty oraz wszelkie dowody pod rygorem zwrotu pozwu i nieprzyjęcia dowodów, co jest błędem najczęściej popełnianym przez strony procesu.
Zgodnie z art. 505 Kodeksu postępowania cywilnego pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw od wyroku zaocznego i pismo zawierające wnioski dowodowe wnoszone w postępowaniu uproszczonym powinny być sporządzone na urzędowych formularzach.
Zasadą jest, że występuje się z jednym roszczeniem, ale w przypadku czynszów, gdy kilka kwot wynika z jednej umowy, można takie roszczenie łączyć, bowiem zgodnie z art. 5053 Kodeksu postępowania cywilnego jednym pozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia, natomiast w § 2 określono, że: „Połączenie kilku roszczeń w jednym pozwie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynikają z tej samej umowy lub umów tego samego rodzaju. W wypadku niedopuszczalnego połączenia w jednym pozwie kilku roszczeń przewodniczący zarządza zwrot pozwu, stosując art. 1301”;
Podwyżki czynszu
